İktisat dünyası: Yoksulluk, yoksulluk ve kitlelerin sessizliği

Size yoksulluğun küçük bir fotoğrafını yapayım:

Geçen yıl toplumsal yardım alan vatandaş sayısı 19 milyon 957 bin oldu. Yani, nüfusun neredeyse dörtte biri yardıma muhtaç oldu.

2023’te 2.3 milyon kişi daha geçinebilmek için toplumsal yardımlardan yararlandı, bir milyon hane (3.5 milyon kişi) besin yardımı, 4.38 milyon hane elektrik tüketim dayanağı aldı. Aileler bakamadığı için dayanak kapsamına alınan toplam çocuk sayısı geçen yıl 160 bini aştı.

Sosyal yardımlara ayrılan bütçe 2022’ye nazaran ikiye katlanarak 306 milyar lira oldu.

EMEKLİ AYLIĞI AVRUPA’NIN ALTIDA BİRİ

DİSK-AR’ın yeni bir araştırması yayımlandı. Buna nazaran; Türkiye’de ortalama emekli aylığı Avrupa ülkelerinin altıda biri…

Ortalama emekli aylığı İspanya’da 1.417, Fransa’da 1.485, Almanya’da 1.552, İtalya’da 1.582, Belçika’da 1.717, Hollanda’da 2.003 Euro iken Türkiye’de 237 Euro…

Ücretlerin enflasyona karşı süratle eridiği, kiraların rekor kırdığı, çarşı pazarda pahalılığın tepe yaptığı, geniş tarifli işsizliğin 10.5 milyona dayanarak pandemiden sonraki en yüksek düzeye ulaştığı, emeklilerin taban fiyatın altında aylığa mahkum edildiği bu ortamda hak aramaların artması, fakirlerin, çalışanların sesini yükseltmesi, emeklilerin bir ortaya gelmesi gerekmez mi?

Tabii ki insan olmanın en temel vasıflarından biri olan hak aramayı yapanlar var.

Bartın-Amasra civarında bütün tehditlere karşın tabiat ve insan hakları için uğraşıyla bilinen Ayşe Sevtap Uzun örneğin… Termik santrallere, etraf ihlallerine karşı Bartınlılarla birlikte direnin Ayşe Sevtap Uzun, bayan hakları konusunda da gayret veriyor.

TÜRKİYE VE DÜNYADAKİ HAK ARAMA UĞRAŞLARI KÂFİ Mİ?

Kitlelerin sessizliği konusuna takıldım. Okumaya, anlamaya çalışıyorum. Yalnızca ülkemizde değil, dünyada da bu türlü… Ezilen, mülksüzleşen, alım gücü düşen büyük çoğunluk sessiz…

Dünyada Batılı ülkeler de dahil olmak üzere tüm çalışanlar enflasyonun altında eziliyor, fiyatlar eriyor, çalışma şartları kötüleşiyor. Ama kitlelerin sesini çıkardığı, hakkını aradığı bir hareketlilik göremiyoruz.

Evet; hak aramalar, grevler, protestolar oluyor. Dünyaya bakacak olursak;

Almanya’daki grevler; 2024’ün birinci üç ayı son 25 yılın en fazla grevinin yaşandığı periyot oldu. Grevdeki personeller demiryollarını ve havalimanlarını durma noktasına getirdi. Tabipler, banka çalışanları günlerce iş bıraktı. Ülkenin çok satan haber mecmuası Der Spiegel, “Almanya – Grev ülkesi mi?” kapağıyla çıktı.

Fransa’da kamu kesimi çalışanlarının fiyat artışı talepli grevi; Öğretmen sendikalarının, eğitim bütçesindeki 700 milyon Euro’luk kesintinin geri çekilmesini talebiyle başlattığı greve kimi kamu kesimi çalışanları da katıldı. Fransa’da çiftçilerin aksiyonlarını de unutmamak gerek.

– Finlandiya’da kamu dalı çalışanlarının grevi; Kamu dalı çalışanları, hükümetin işgücü piyasasına ait planladığı ıslahatları ve toplumsal yardım sisteminde kesinti tekliflerini protesto etmek gayesiyle grev yaptılar…

İspanya’da demiryolu çalışanlarının grevi…

– Arjantin’de sendikaların protestoları; Millei idaresinin çalışma yasalarında hedeflediği değişikliklere karşı sendikalar protesto şovları düzenledi.

– Hindistan ve Bangladeş’te çalışma ömrünü protesto hareketleri: Sadece bu yıl 32 bin teknoloji çalışanının işten çıkarıldığı Hindistan Bangalor’da emekçilerin protestoları, Bangladeş’te çağdaş köle üzere çalıştırılan dokuma personellerinin iş bırakma hareketi… Daha da var natürel ki…

LEZİTA, AGROBAY, ÖZAK DOKUMACILIK VE DİĞERLERİ

Türkiye’ye de bakalım:

İzmir Lezita fabrikasında toplu iş mukavele sürecinde muahede sağlanamaması üzerine başlayan grev… İşveren grevi kırmak için Hindistan’dan personel getirdi.

– Sendikalı oldukları için işten atılan İzmir’deki Agrobay fabrikası personeli bayanların aylardır süren hak arama uğraşı… Direnişlerini sürdüren emekçiler son olarak tazminatları ve ödenmeyen fiyatları için Ankara’ya yürüdü.

– Özak Dokuma’daki köle üzere çalışma şartlarına karşı bir aydır süren direnişi,

– Kazanımla sonuçlanan Gates grevi,

– İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı İstanbul Güç personellerinin düşük fiyata karşı protestoları ve sağlanan uzlaşma...

Tabii ki daha da var, bunlar en yenisi…

Peki kâfi mi?

SESSİZLİĞİN, YILGINLIĞIN, BEZGİNLİĞİN NEDENİ NE SANKİ?

Bu sessizliğin, yılgınlığın, bezginliğin nedeni ne sanki? Savaş, ekonomik kriz, otoriterlik üzere olaylar vasıtasıyla üretilen çaresizliğin kullanılıp “biat etme” kültürünün yaratılması mı? Elimizdekinden de olmayalım anlayışı mı? Yeniden de şükredelim fikri mi? Vurdumduymazlık, bana dokunmasınlar da başı mı?

Yoksa askeri darbeler, toplumsal hayal kırıklıkları ile oluşan kitlelerdeki tükenmişlik, ümitsizlik, sendromu mu?

Tartışma gerektiren, izaha muhtaç konular…

SESSİZ YIĞINLARIN GÖLGESİNDE VE TOPLUMSALIN SONU

Bu kitle kavramı da değişik bir mevzu… Fransız düşünür Jean Baudrillard’ın “Sessiz Yığınların Gölgesinde ve Toplumsalın Sonu” diye bir kitabı var. Bu türlü bilmişlik yapmayı sevmem de; ben de sizlerle bir arada anlamaya çalışıyorum.

Baudrillard, kitle kavramının çok muğlak bir bahis olduğunu söylüyor, “Kitle terimi bir kavram olamaz. Olsa olsa hamurlaşmış, vıcık vıcık ve lümpen-analitik bir ‘kavram’ olabilir. Politik demagojinin leitmotividir. Yeterli bir sosyoloji ise onu ‘daha bir incelik isteyen’ mesleksel, sınıfsal, kültürel statü vb. kategoriler aracılığıyla aşıp geçmeye çalışacaktır” diyor.

Baudrillard özetle şöyle devam ediyor:

“Kitle diye bir şey yoktur. Bütün iktidarların gelip içinde yok oldukları bu sessiz yığın bir sosyolojik bütünlük ya da gerçeklik değildir. O, iktidarın sırtında taşıdığı bir gölge, içine düştüğü tabansız bir çukur ve bir emme biçimidir. Bunu anlamak kafidir.

(…) Kitle terimini özgünleştirmeye kalkmak hakikaten de aksi bir iştir – bu, manası olmayana bir mana vermeye çalışmak üzere bir şeydir, örneğin ’emekçiler kitlesi’ denilmektedir. Halbuki kitle ne işçilerin ne de bir diğer toplumsal objenin kitlesidir. Geçmişteki ‘köylü kitleleri’ de gerçek bir kitle değillerdi. Zira kitle sırf onları kapsayamadığı için, sonuçta istatistik artıklar üreten ve sembolik zorunluklardan arınmış olanlar tarafından oluşturulabilir. Kitlenin bir ayrıcalığı, bir yüklemi, bir niteliği ve bir göndereni yoktur.

(…) Sessiz çoğunluğun ya da kitlelerin düşsel bir gönderen olması, onun var olmadığı manasına gelmez. Bunun manası sessiz çoğunluğun artık temsil edilemeyecek bir durumda bulunmasıdır. Kitleler artık bir gönderen olmaktan çıkmışlardır. Zira artık temsil edilememektedirler. Ses vermeyen bu kitleler sondajlar aracılığıyla sık sık yoklanmaktadırlar. Kanıları yansıtılmamaktadır. Sadece ne düşündükleri konusunda testler yapılmaktadır.”

‘YOLSUZLUK BİTMEDEN, YOKSULLUK BİTMEZ’

Bağlantılı bir öbür mevzu da yolsuzluk… Yoksullukla uğraşta çok kıymetli çalışmalar yapan Hacer Foggo’nun dediği üzere; Yolsuzluk bitmeden, yoksulluk bitmez…

Son birkaç gündür dünyadan gözümüze çarpan yolsuzluk haberleri paylaşayım:

  • İspanya Futbol Federasyonu’nun eski idaresi 2018-2023 yılları ortasında, farklı kamu ve özel kurumlarla imzalanan kontratlarda yolsuzluk yapmak ve para aklamakla suçlanıyor. Madrid mahkemesi soruşturma başlattı, polis federasyonun merkez binasında arama yaptı.
  • Ayrıca, farklı bir yolsuzluk argümanında gözler ,Başbakan Pedro Sanchez’in eşi Begona Gomez’e döndü. Gomez’in, İspanya’nın üçüncü büyük havayolu şirketi Air Europa’nın idaresiyle, 2020’nin sonlarında, eşinin liderliğindeki hükümet tarafından 475 milyon Euro’luk yardım paketiyle kurtarılmadan evvel kapalı toplantılar yaptığı sav ediliyor.
  • Portekiz’de geçen Kasım ayında bir yolsuzluk skandalının akabinde ülkeyi 2015’ten bu yana yöneten Sosyalist Partili Başbakan Antonio Costa istifa etti. Geçen hafta erken seçimler yapıldı. Costa, özel kalem müdürü ve bakanlarından birinin isminin yolsuzluğa karışması ve başlatılan soruşturmanın akabinde istifa etmişti. Yolsuzluk soruşturması sırasında başbakanlık özel kaleminin ofisinde yapılan aramada kitap raflarında zarflar içinde 82 bin dolar bulunmuştu. Costa, günahsız olduğunu lakin buna karşın vazifede kalmayacağını söylemişti.
  • Peru’da ise “sevgilisine yardım etmek için nüfuzunu kullandığı” tezleri üzerine Başbakan Alberto Otarola, evvelki hafta istifa etti. Genç bayanın devletten arşivleme ve öbür işler için 50 bin dolarlık iş aldığı belirlendi.
  • Fransa’da polis geçen hafta bir yolsuzluk soruşturması kapsamında Paris Belediyesi binasına baskın düzenledi. Soruşturmada, Belediye Lideri Anne Hidalgo, şirketler tarafından finanse edilen bir Tahiti seyahati nedeniyle yolsuzluk ve yasadışı çıkar sağlamakla suçlanıyor. Hidalgo’nun Tahiti seyahatine eşini de götürdüğü ve 60 bin Euro’luk resmi ziyaretine iki haftalık ferdî bir konaklama da eklediği ortaya çıktı.
  • Vietnam’da ülkenin şimdiye kadarki en büyük yolsuzluk davalarından biri 5 Mart’ta başladı. Davada emlak hükümdarı Truong My Lan, idam cezası istemiyle yargılanıyor. Emlak şirketi Van Thinh Phat’ın işvereni olan 66 yaşındaki Truong My Lan, cürüm ortaklarıyla birlikte “binlerce hayalet şirketi” kullanarak Saigon Commercial Bank’tan (SCB) 304 trilyon Vietnam Dongu (12.54 milyar dolar – ülkenin GSYİH’sının yaklaşık yüzde 3’ü) zimmete geçirmekle suçlanıyor. Lan, ayrıyeten birçok hükümet yetkilisine rüşvet vermek ve bankacılık düzenlemelerini ihlal etmekle suçlanıyor.

YOLSUZLUKTA EN SÜRATLİ BERBATLAŞAN 12 ÜLKEDEN BİRİYİZ

Biliyorsunuzdur lakin tekrarlayacağım;

Türkiye, Milletlerarası Şeffaflık Örgütü’nün 2023 yılı Yolsuzluk Algı Endeksi’nde 14 sıra birden gerileyerek 180 ülke ortasında 34 puanla 115’inci sırada yer aldı. 2018 yılından bu yana endeksteki puanları önemli ölçüde düşüş gösteren 12 ülke ortasında yer aldık.

Neden sanki?

Peki siz hiç son vakitlerde önemli bir yolsuzluk soruşturması duydunuz mu?

Sözüm bu kadar…