İktisat dünyası: ‘Gelir uçurumu büyürken, ivedilikle zenginden daha çok vergi’

Türk Lirası tekrar süratle erimeye başladı. Merkez Bankası kur artışını denetim altına almakta zorlanıyor. Seçim öncesinde faiz artışı yerine bankaları çeşitli usullerle yönetim ederek lirayı denetim etmeye çalışıyor. Dövizde fiyatların seçimden sonra yükseleceği beklentisiyle, şimdiden talep artışı başladı. Hem dövizin alım-satım ortasındaki fark hem de bankalararası piyasa ile özgür piyasa ortasındaki fiyatlar açılıyor. Bankacılar, fiziki talebin patlayabileceği uyarısı yapıyor.

Dolar son bir ayda (9 Mart itibarıyla) lira karşısında yüzde 3.7, son 3 ayda yüzde 9.9 kıymet kazandı. Euro ise daha süratli gidiyor, lira karşısında yüzde 5.4, 3 ayda ise yüzde 11.5 bedel kazandı.

Kurların ve enflasyonun durdurulamamasının tek nedeni, 2021’de iktisat kurallarına ters biçimde düşürülen faizlerdir. Artık faizler yükselse de kur tırmanıyor, fiyatlar artıyor.

Uzmanların dediği üzere, “yüzde 0.69 faizle alınan konutların, yüzde 0 faizle dağıtılan 10.000 TL’lerin, yüzde 0.89’dan verilen muhtaçlık kredilerinin gayesi dışında kullanılması (döviz ve türevlerine yatırılması) sebebiyle oluşan enflasyonun bedelini daima bir arada ödüyoruz.”

ZENGİN-YOKSUL UÇURUMU SON 10 YILIN EN YÜKSEĞİNE ÇIKTI

İnanılmaz süratle artan bir gelir adaletsizliği, gitgide büyüyen zengin-yoksul uçurumu ile karşı karşıyayız. Hem dünyada ve olağan ki ülkemizde de…

TÜİK’in Ocak sonunda yayımladığı 2022 yılı bilgilerini yansıtan 2023 Gelir Dağılımı İstatistikleri de, gelir dağılımında adaletsizliğin daha da arttığını ortaya koyuyor. En güçlü yüzde 20’lik kümenin toplam gelirden aldığı hisse bir evvelki yıla nazaran 1.8 puan artarak yüzde 49.8’e çıktı. Bu oran son 10 yılın en yükseği… 2013’te yüzde 45.9 olmuştu, tam 4 puan fark var. En varlıklı yüzde 20, 2019’a oranla (pandemi öncesi) pastadan aldığı hissesi 3.5 puan artırdı.

En fakir yüzde 20’nin aldığı hisse ise 0.1 puan azalarak yüzde 5.9 oldu. Yalnızca en fakir yüzde 20 değil, bütün orta gelir kümeleri inişte… 2022 yılında ikinci, üçüncü ve dördüncü yüzde 20’lik kümenin ulusal gelir pastasından aldığı hisse 2019’a nazaran birer puan azaldı.

En yaygın gelir adaletsizliği ölçütlerinden birisi olan Gini katsayısı da son 10 yıldaki en yüksek kıymet olan 0.433’e çıkarken, bütün başka gelir adaletsizliği göstergeleri de 10 yılın en yükseğine çıktı.

GELİR ADALETSİZLİĞİ AVRUPA ÜLKELERİNİN İKİ KATI…

Ekonomist Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, TÜİK’in hesaplamadığı lakin dünyada yakın izlenen kriterlerden biri olan Palma oranına dikkat çekiyor. En yüksek gelirli yüzde 10’un hissesinin, en düşük gelirli yüzde 40’a bölünmesiyle bulunan bu oranın Türkiye’de yüzde 2’yi aştığını ve giderek daha da yükseldiğini vurguluyor. Palma oranında en yüksek yüzde 10’un gelirinin yaklaşık olarak en düşük yüzde 40’a eşit olması istikrarlı bir dağılım olarak kabul ediliyor.

Prof. Dr. Kozanoğlu, Birgün gazetesinde, “Bu oran görece eşitlikçi Belçika, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Slovenya, İzlanda, Norveç, Danimarka üzere ülkelerde 1’in altında, 0,8-0,9 aralığındadır. Ne yazık ki Türkiye’de Palma oranı 2’yi aşmıştır ve daha da yükselmektedir. 2022 araştırması bilgilerinden, en yüksek yüzde 10’un gelirin yüzde 33.1’ini, en düşük yüzde 40’ın ise yüzde 16.4’ünü aldığını, hasebiyle Palma oranının 2.02 civarında seyrettiğini hesaplayabiliyoruz. Halbuki 2023’te en yüksek gelirli yüzde 10’un hissesi yüzde 35’e yükselirken, en düşük gelirli yüzde 40’ın hissesi yüzde 15.7’ye geriledi. Böylece Palma oranı rekor bir noktaya 2.23’e geldi” diye yazıyor.

İŞ DÜNYASI UYARIYOR: TOPLUMSAL YAPI TAHRİP OLUYOR

İş dünyası da gelir adaletsizliğinden rahatsız… TÜRKKONFED Lideri Süleyman Sönmez, yüksek enflasyon ve refah üretmeyen büyümenin gelir dağılımında bozulmaya yol açtığını, güçlü ve fakir ortasındaki uçurumun alarm verdiğini belirterek şöyle dedi:

“Eşitsizlik, bölgesel dağılımda ve bölgelerin kendi içinde de kendini gösteriyor. En güçlü bölgenin en varlıklı yüzde 10’u ile en fakir bölgenin en fakir yüzde 10’u ortasında 55 kat fark var. Güçlü bölgeler daha güçlü, fakir bölgeler daha fakir oluyor. Bu fark da toplumsal yapıyı tahrip ediyor, ülke olarak birlik hissini zedeliyor.”

ZENGİNE DAHA ÇOK VERGİ: ULUSAL GELİRDEN HİSSE YÜZDE 45 ARTTI, VERGİ ÜÇTE BİR AZALDI

Küresel yoksulluğun azaltılmasına odaklanan İngiltere merkezli sivil toplum kuruluşu Oxfam, daima ikazlarda bulunuyor. Ocak ayındaki araştırmasında, sayıları 4.77 milyarı bulan en fakir kısmın (dünya nüfusunun yüzde 60’ı) servetinin geçen yıl yüzde 0.2 gerilediğini, buna karşılık dünyanın en varlıklı beş iş beşerinin servetinin 2020’den beri iki kattan fazla arttığını bildirdi.

Bu noktada, zenginlerden ve büyük şirketlerden daha çok vergi alınması tartışmasına geçelim.

Oxfam, Şubat sonunda Brezilya’nın Sao Paulo kentinde düzenlenen G20 Maliye Bakanları toplantısı öncesinde yayımladığı yeni araştırmasında, “2022’de G20 ülkelerindeki en güçlü yüzde 1’lik kesim, 18 trilyon dolar gelir elde etti ve bu bölümün ulusal gelirden aldığı hisse son kırk yılda yüzde 45 arttı” diyor ve ekliyor: “Aynı devirde, gelirlerine uygulanan en yüksek vergi oranları kabaca üçte bir oranında düştü.”

G20 ÜLKELERİNDE HER BİR DOLAR VERGİNİN YALNIZCA 8 SENTİ SERVET ÜZERİNDEN

Oxfam, şöyle sürdürüyor:

“G20 ülkelerinde toplanan vergi gelirlerinin her bir dolarının yalnızca 8 sentten azı servet üzerinden alınan vergilerden geliyor. Mal ve hizmet vergilerinden her dolar başına 32 sentten (servet vergisinin dört katından fazla) fazla vergi alınıyor. Besin ve öteki gereksinimlere uygulanan vergiler, vergi yükünün daha fazlasını düşük gelirli ailelerin üzerine bırakıyor. G20’nin en varlıklı bireylerine uygulanan yüzde 5’e varan mütevazı bir servet vergisi yılda yaklaşık 1.5 trilyon dolar getirebilir.”

KİMİ VARLIKLI DE VERGİDEN YANA, ÇOK ZENGİNLİK ‘DEMOKRASİYE TEHDİT’ DİYOR

Küresel iş dünyası daha fazla vergiye de karşı değil üzere… İsviçre’nin Davos kentinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu, öncesinde yayımlanan ve G20 ülkelerinde yapılan ankete nazaran, dolar milyonerleri servet üzerinden daha yüksek vergi alınmasını destekliyorlar.

Şaşırtıcı ankete nazaran, milyonerlerin yaklaşık dörtte üçü servet üzerinden alınan vergilerin artırılmasını destekliyor, yarısından fazlası da çok zenginliğin “demokrasiye tehdit” olduğunu düşünüyor.

BREZİLYA SERVETE VERGİDE ÖNE ÇIKTI, YENİ BİR GLOBALLEŞME ÖNERİSİ

Sao Paulo’daki G20 Maliye Bakanları toplantısında, Lula da Silva liderliğindeki Brezilya, tezli bir gaye ortaya koyarak mesken sahipliği fırsatını kıymetlendirdi.

Brezilya Maliye Bakanı Fernando Haddad, açılış konuşmasında, iklim değişikliği ve makûs dağıtılmış zenginlik üzere ikiz tehditleri ele alan “yeni bir küreselleşme”nin vaktinin geldiğini belirterek, “En varlıklı yüzde 1, dünyadaki finansal varlıkların yüzde 43’üne sahip ve insanlığın en fakir üçte ikisiyle birebir ölçüde karbon salıyor. Hiper finansallaşma dünyanın en zenginlerine giderek daha karmaşık vergi kaçakçılığı biçimleri sağladı” dedi.

Haddad, yaygın vergi kaçakçılığıyla uğraş etmek maksadıyla ülkelerin muhteşem zenginlere yönelik global bir vergi uygulaması gerektiğini vurgulayarak, bu az sayıdaki kişinin, toplumların ve gezegenin sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunabileceğini tabir etti.

EN ZENGİNLERE SERVETİ ÜZERİNDEN YILLIK GLOBAL MİNİMUM YÜZDE 2 VERGİ UYGULAMASI

Brezilya, global servet vergisi konusunda teklifini tam olarak açıklamadı. Fakat milyarderlerin servetlerinin vergilendirilmesi konusunda dünyanın önde gelen savunucularından biri olan Fransız ekonomist Gabriel Zucman’ı São Paulo tepesine davet ederek kimi önemli ipuçları da verdi.

Zucman ve Paris merkezli AB Vergi Gözlemevi’ndeki takımı geçen yıl, dünyanın en zenginlerinin serveti üzerinden yıllık global minimum yüzde 2 vergi uygulanması davetinde bulunmuştu.

Brezilya, geçen yıl zenginlerin offshore yatırımlarını yüzde 15 vergiye tabi tutan dönüm noktası niteliğinde bir maddeyi yürürlüğe koymuştu.

BIDEN, ŞİRKETLERE VE ZENGİNLERE YÖNELİK VERGİ ORANLARINI ARTIRMAYI PLANLIYOR

Zengine vergi tekrar dünyamızın en yakıcı ve tartışmalı konusu olacak. ABD bile zenginden daha fazla vergi almanın yollarını arıyor. Lider Joe Biden, 7 Mart’ta yaptığı Ulusa Sesleniş konuşmasında, şirketlere ve zenginlere yönelik vergi oranlarını artırmayı planladığını söyledi.

2025 bütçesinin bir kesimi olarak önerilen zenginler ve büyük şirketlere yönelik vergileri arttırma planı, bütçe açığını 3 trilyon dolar azaltmayı ve düşük gelirli kısımlara vergi kolaylığı sağlamayı hedefliyor.

Buna nazaran, kurumlar vergisi oranı yüzde 21’den 28’e yükseltilecek. Serveti 100 milyon doları aşanlardan “milyarder vergisi” de denilen yüzde 25 minimum gelir vergisi alınacak, bir milyon doların üzerinde geliri olan yöneticilerden daha yüksek gelir vergisi alınacak.

Zenginlerden ve büyük şirketlerden sağlanan vergi katkılarıyla yılda 400 bin doların altında kazananlara vergi indirimleri ve öteki toplumsal dayanaklar devam edecek.

MEHMET ŞİMŞEK’İN GÜNDEMİNDE KURUMLAR VE GELİR VERGİSİ ARTIŞI YOK

Zengine, servete daha çok vergi dünyanın gündemindeyken, bizim Hazine ve Maliye Bakanımız Mehmet Şimşek ne dedi, aktarayım:

“Kurumlar vergisini artırmayacağız. Gelir vergisini artırmayacağız. KDV genel oranlarını artırmayacağız. İstisnalar varsa, indirimli olanlar var ise bunu gözden geçireceğimizi zati söylemiştik. Motorlu Taşıtlara ek bir oran gündemimizde değil. Seçim sonrasında harcamalarda tasarruf, kayıt dışılıkla gayret ve vergide istisnalar ile indirimleri gözden geçirmeyi planlıyoruz.”

Anlaşılan; vergi siyasetine hafif bir makyaj…

TOPLUMDA SİYASETTEN SOĞUMA VE BEZGİNLİK HAKİM

Aslında, tüm adaletsizliğin, yoksulluğun, sessizliğin, tepkisizliğin nedeni; gündelik ömrün otoriterleşmesi, çok sesli, çok renkli bir toplum umudunun rafa kalkmasıdır.

20 gün sonra lokal seçimler yapılacak fakat geniş halk kitlelerinde siyasetten inanılmaz bir soğuma, sessizlik, bezginlik, tükenmişlik var.

En düşük emekli aylığının, açlık hududunun yüzde 62’si kadar olmasına kimse ses çıkarmıyor. Son 20 yılda emekli aylıklarından buharlaşan 5.5 çeyrek altına zerre kadar reaksiyon yok. “Paramız yok, emekli aylıklarına 7 bin lira eklersek, bütçeden 1.4 trilyon sarfiyat, memur maaşlarını ödeyemeyiz” diyorlar. Tamam, tartışma kapanıyor.