At bagon.is you can Buy webshells, phpmailer, Combo list
'Erkenci kuşlar'ın gizemi genlerimizde zımnî - Haberim Cepte

‘Erkenci kuşlar’ın gizemi genlerimizde zımnî

Oxford Üniversitesi

‘Genom Biology ve Evolution’ isimli mecmuada Oxford University Press tarafından yayınlanan yeni bir makale, Neandertal kökenlerimizden kalma genetik malzemenin, günümüzde kimi insanların ‘erkenci’, yani erken yatıp erken kalkma konusunda daha rahat beşerler olma eğilimi taşımasına katkıda bulunmuş olabileceğini gözler önüne seriyor.

Anatomik olarak çağdaş insanların kökenleri günümüzden yaklaşık 300 bin yıl evvel Afrika’ya dayanır ve burada var olan doğal etkenler biyolojik özelliklerinin büyük kısmına hal verir. Çağdaş Avrasya halklarının öncüleri, yaklaşık yetmiş bin yıl evvel gün ışığının ve sıcağın altında daha fazla mevsimsel değişim sergileyen daha yüksek enlemler de dahil olmak üzere, farklı yeni doğal ortamlarla karşılaşacakları Avrasya’ya hakikat göç etmeye başladılar.

Bununla birlikte, Neandertaller ve Denisovalılar üzere başka homininler 400 bin yılı aşkın bir vakitten beridir Avrasya’da yaşamaktaydı. Bu tarih öncesi homininler, yaklaşık 700 bin yıl evvel çağdaş beşerlerle yolunu ayırdı ve en nihayetinde cetlerimiz ve tarih öncesi homininler birbirinden farklı doğal koşullar altında gelişimini sürdürdü. Bu süreç, soylara has genetik çeşitlenme ve fenotiplerin [dış görünümlerin] birikmesiyle neticelendi. Beşerler Avrasya’ya ulaştıklarında, kıtadaki tarih öncesi homininlerle çiftleştiler ve bu durum, insanların bu yeni doğal çevrelere adapte olmuş genetik varyantlar kazanma ihtimalini doğurdu.

GENETİK MİRAS

Daha eski araştırmalar, çağdaş insanlarda görülen tarih öncesi hominin özelliklerinin büyük kısmının yararlı olmadığını ve doğal seçilim tarafından yok edildiğini, buna rağmen insan topluluklarında geriye kalan tarih öncesi hominin özelliklerinin bir kısmının adaptasyona ait deliller barındırdığını ortaya koydu. Mesela, tarih öncesi genetik varyantlar, daha yüksek irtifada yaşayan Tibetlilerde rastlanan hemoglobin seviyesindeki farklar, hastalık yapan yeni organizmalara karşı bağışıklık direnci, cilt pigmentasyon seviyeleri ve yağ bileşimiyle ilişkilendirildi.

Işığa maruz kalma tertip ve düzeyinde yaşanan değişimler, evrimsel adaptasyonlara neden olabilecek biyolojik ve davranışsal sonuçlar üretir. Bilim insanları daha evvel böcek, bitki ve balıklarda sirkadiyen [Dünya’daki gece-gündüz döngüsü] ahengin evrimini geniş ölçekli bir formda araştırdılar; bununla birlikte, sıkıntı beşerler üzerinde detaylı biçimde çalışılmadı. Birkaç yüz bin yıl boyunca Neandertallere ve Denisovalılara konut sahipliği yapan Avrasya doğal ortamları, çağdaş insanların Afrika’dan ayrılmadan evvel evrim geçirdiği etrafa kıyasla daha değişken gündüz saatlerine sahip olan daha yüksek enlemlerde yer alır. Bundan dolayı, araştırmacılar, Neandertallerin ve çağdaş insanların sirkadiyen saatlerinde yaşanan farklılıklar bağlamında genetik bir ispat olup olmadığını araştırdılar.

Araştırmacılar, literatür araştırması ve uzman bilgisinin karışımı sayesinde sayıları 246’a ulaşan bir küme sirkadiyen gen tespit ettiler. Sirkadiyen saatle irtibatlı olan genleri etkileme potansiyeline sahip, her bir soya has yüzlerce genetik varyant keşfettiler. Bilim insanları, yapay zekâ usullerini kullanarak, arkaik insanlarda genetik ahengi değiştirme ihtimali olan varyantları kapsayan 28 sirkadiyen gen ve günümüz insanlarıyla tarih öncesi insansılar ortasında büyük ihtimalle farklı biçimde düzenlenmiş 16 sirkadiyen gen tespit ettiler. Bu bulgu, tarihöncesi insansıların sirkadiyen saatleri ile çağdaş insanlarınki ortasında büyük olasılıkla fonksiyonel farklılıklar olduğunu ortaya koydu. Avrasyalı çağdaş insanların ve Neandertallerin ataları melezleştiği için, kimi insanların Neandertallerden sirkadiyen varyantlar miras almış olması mümkündü.

YÜZ BİNLERCE İNSAN ARAŞTIRILDI

Araştırmacılar bu ihtimali bir testten geçirmek hedefiyle Birleşik Krallık Biyo-Bankası’ndaki birkaç yüz bin kişinin geninin oluşturduğu geniş bir kohort [kontrol] kümesinde, iç içe geçmiş durumdaki genetik varyantların -Neandertallerden çağdaş insanlara geçen varyantların- vücudun uyanıklık ve uyku tercihleriyle ilişkili olup olmadığını araştırdılar. Uyku tercihi üzerinde tesire sahip pek çok iç içe geçmiş varyant keşfettiler ve dikkat alımlı bir halde, bu varyantların sabahları erken uyanma eğilimini daima biçimde artırdığını fark ettiler. Keşif, bu özellik üzerinde istikametli bir tesir olduğunu ortaya koyuyor ve öteki hayvanlarda gözlemlenen yüksek enlemlere adaptasyon örnekleriyle de tutarlılık gösteriyor.

İnsanlarda git gide artan erkencilik eğilimi, sirkadiyen saatin kısalmış bir dönemiyle temaslıdır. Bu özellik, büyük olasılıkla daha yüksek enlemlerde bir yarar sağlar; gerçekten, uyku / uyanıklık dışı zamanlama belirteçleriyle daha hızlı biçimde eşgüdüm sağladığı ortaya konmuştur. Yüksek enlemlerdeki aydınlık uzun yaz periyotlarıyla eşgüdüm sağlayabilmesi için meyve sineklerine kısalmış sirkadiyen döngüler gerekir ve daha kısa sirkadiyen döngüler istikametindeki doğal seçilim, meyve sineği topluluklarında enlemdeki artışla birlikte enlem çizgilerinin azalmasına yol açmıştır. Hâl böyleyken, içe içe geçmiş varyantlarda erkenciliğe dönük eğilim, yüksek enlemlerde yaşayan topluluklarda kısalan sirkadiyen periyoda yönelik bir doğal seçilim ortaya koyabilir. Avrupa’nın daha yüksek enlemlerinde yaşayan cetlerimiz açısından erkencilik eğilimi evrimsel bazda faydalı ve bundan ötürü da Neandertallerden kalma korunmaya bedel bir genetik özellik olabilirdi.

Araştırma makalesinin başyazarı olan John A. Capra, “Tarih öncesi DNA’yı, çağdaş beşerler üzerinde gerçekleştirilen geniş ölçekli genetik araştırmaları ve yapay zekâyı bir ortaya getirdikten sonra, Neandertallerin ve çağdaş insanların sirkadiyen sistemleri ortasında büyük genetik farklar olduğunu keşfettik” diyor:

“Bunun akabinde, çağdaş insan genomlarında geriye kalan Neandertal DNA’sı modüllerini inceleyerek dikkat alımlı bir eğilim keşfettik: Bunların pek birçoklarının çağdaş insanlardaki sirkadiyen genlerin kontrolü üzerinde tesirleri mevcut ve bu tesirler yüklü biçimde erken kalkma eğilimini artırma istikametinde tutarlılık gösteriyor. Bu değişim, daha yüksek enlemlerde yaşamanın hayvanların sirkadiyen saatleri üzerinde yarattığı tesirlerle de dengeli görünüyor ve büyük ihtimalle sirkadiyen saatin değişen mevsimsel ışık sistemleriyle daha hızlı biçimde uyarlanmasını sağlıyor. Atacağımız sonraki adımlar ortasında bu tahlillerin daha farklı çağdaş insan topluluklarına uygulanması, tespit ettiğimiz Neandertal varyantlarının model sistemlerdeki sirkadiyen saat üzerinde yaratacağı tesirleri araştırmak ve misal tahlilleri öteki potansiyel olarak uyarlanabilir özelliklere uygulamak bulunuyor.”


Yazının yepyenisi EurekAlert sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)