27 Mart Dünya Tiyatro Günü Ulusal Bildirisi: ‘Yaşama sanatının navigasyonu’

Uluslararası Tiyatro Enstitüsü (ITI), Üniversiteler Türkiye Temsilcisi Bilkent Üniversitesi Tiyatro Kısmı Lideri Jason Hale ve ITI Türkiye Temsilciliği İdare Kurulu’nun (Turan Oflazoğlu, Engin Uludağ, Ayşe Emel Mesci ve Savaş Aykılıç) aldıkları ortak karar ile bu yılki Dünya Tiyatro Günü Ulusal Bildirisi, uzun yıllar Devlet Tiyatroları’nda çalışan direktör, tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu Tamer Levent tarafından kaleme alındı.

Yaşama Sanatının Navigasyonu Tiyatro başlıklı bildiri şöyle:

“İnsan beyni de gebe olur. Fakat bu hamilelik bir merak sorusu ile başlar. Niyetler ve kaynaklar bir ortaya getirilir. Geliştirilir. Eksik bilgi varsa ulaşılmaya çalışılır. Her şey fikir seviyesinde olgunlaşınca, sıra doğuma gelir. Hamilelik süreç, doğan bebek eserdir. Onun da büyümesi ve gelişmesi gerekir. Sanat, süreç ve eser devamlılığının hiç bitmeyen gelişmesidir. Tıpkı insanlık tarihi ve geleceği gibi…

Drama, insanların iç ve dış aksiyonudur. Bu aksiyon ile yaşadığı durumlardır. Yani niyet ve onun dışa yansıması. İnsanlık dilsiz olduğu çağlarda birbiriyle drama aracılığıyla anlaşmıştı. Ses, taklit ve bedensel anlatımlar ile, doğaçlama olarak durumları canlandırmış, irtibat kurmuştu. Bu irtibat, ona fikrin gereksinimi olan tecrübeleri ve bilgileri sağlamıştı. Başlangıçta kendisi için rol yapan insan, daha sonra tiyatro alanlarında seyirci olmuştu. Aslında tiyatroda sahnelenen kendi kıssası idi. Ömür sahnesinin gerçek oyuncuları, deneyimcileridir onlar. Ömürlerine ayna tutan sahnedeki beşerler ise, ömür sanatı seyahatine onları davet eden rehberlerdir. Ömür sahnesinde, eğitim ve öğretim sistemlerindeki ezbercilik yoktur. Tiyatro aktörleri, durumları yorumlarken, deneyimcilerin onlarla empati kurabilecekleri yorumlar sunmalıdır. Davranışların nedenleri, niçinleri ile, farkındalığı uyaran seçilmiş, çalışılmış, inandırıcı gestuslar kullanmalıdırlar..”

‘TİYATRO ÖMRÜN DEĞİŞİP GELİŞMESİNE NEDEN OLUR’

Tiyatronun durumlara ihtimamla ayna tutma sanatını her seferinde paylaşması gerektiği belirtilen açıklamada şunlar lisana getirildi: “Tiyatro gerecini toplumdan alır. Kendi laboratuvarında süreçten geçirdikten sonra, tekrar birebir topluma sunar. Süreç ve eser formülünü harekete geçirir. Hayatın değişip gelişmesine neden olur. Bu sonu olmayan devinim, her çağın durumlarının ihtimam ile seçilmesi ve çalışılması ile gerçekleşir. Muvaffakiyet ve başarısızlığın dramalarını seçip, inandırıcılığı ile sorgulamayı uyarabilmelidir aktörler. Her vakit yaşantımızda olan ideolojiyi, psikolojiyi, sosyolojiyi, sanat kanısının bütün özelliklerini titizlikle dikkate almalıdırlar. Her seferinde durumlara itinayla ayna tutmak sanatını paylaşmalıdır tiyatro. Fakat o vakit sağlayabilir, deneyimcilerin ona katılmasını, empati kurmasını. Bilgileri uygulamaya dönüştüren niyet paydaşlığı kurmasını. Gülmesini, ağlamasını, alkışlamasını…”

‘BÜTÜN DÜNYA BİR SAHNEDİR’

Açıklamanın devamında şu sözler kullanıldı: “Tiyatro düşünmediklerimizi hatırlatıp, bizleri yüzleştirir. Ezberlenmiş bilgilerimizle; din, lisan ve ırk ile bütünleştiremediğimiz; nedenlerini sorgulamadığımız bahisleri, insan olma iştirakinde, ders vermeden sorgular. Tiyatro ve onun mayası olan drama, fikirlerimizi harekete geçirir. Hayatın sanatının gelişip değişmesine pürüz olan ögeleri fark etmemize neden olur. Bunlar, ferdî ya da dünya genelinde pürüzler olabilir. İnsanlık bu çağda yaratılan savaşların da, çocuk katliamlarının da kurgulandığının farkında artık. Lakin dünyayı var eden insan aklı ve draması bize her periyotta tahliller üretmeyi öğretmedi mi? Kıymetli olan bilgileri ezberlemek değil, niyet geliştirmek ve uygulamada kullanmaktır. Tiyatro ve drama bize bunu fark ettirir. Örgün eğitim sistemlerine teklifte bulunur. Hayatta var olan ve çözülmez görülen sıkıntıları irdelemek ve tahlil üretmek süreçleri yaratır. Süreçleri ve aktörleri hatırlanmayan eserler kültür oluşturmaz. Bizler, bugün yaşadığımız çağda kat ettiğimiz yolu, yaşama kazandırdığımız kıymetleri, üstlendiğimiz rolleri tekrar değerlendirmeliyiz. Geleceği düşünebilme tecrübeleri paylaşmalıyız. Makus, yakışıksız ve yanlış ile yeterli, hoş ve doğruyu sorgulayabilmek gerçekliğinde yapay zekadan geri kalmamalıyız.

Çünkü dün olduğu üzere, bugün de: ‘Bütün dünya bir sahnedir. Bayan erkek bütün beşerler da onun aktör ve aktrisleridir.’ Yani daima devinim ve yaratıcılık süreçleri oluşturan yaratıklar… İnsansız bir dünya daha hoş olur muydu? O vakit tiyatro da olmazdı, biz de bunu hiç öğrenemezdik!!! Tiyatro ve onun kapsadığı disiplinler, insan hayatının bütünsel sanat ihtimamı ile düzenlenebilmesinin navigasyonudur. Sanataevet vizyonu seyahatinin yani…”

(KÜLTÜR SANAT SERVİSİ)